1988-ci il fevral hadisələrindən sonra Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin separatçı-terrorçu qruplaşmaları və Ermənistan Silahlı Qüvvələri Dağlıq Qarabağın ələ keçirilməsi uğrunda hərbi əməliyyatlara başladılar. SSRİ Silahlı Qüvvələrinin Ermənistan və Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində yerləşən hissələri də onlara qoşuldular. Bununla, 1917-ci ilin fevralında çar hökumətinin yıxılması nəticəsində meydana gələn tarixi şəraitə bənzər vəziyyət SSRİ-nin dağılmasından sonra, yenidən təkrar olundu. Azərbaycana qarşı apardığı işğalçılıq müharibəsi dövründə Ermənistan Azərbaycan sərhədlərinin 360 km-lik sahəsində irəli soxularaq 20%-dək Azərbaycan torpaqlarını işğal etmiş, Füzuli rayonundakı Horadiz qəsəbəsindən Zəngilanadək 198 km-lik Azərbaycan-İran sərhədlərini nəzarət altına almışdı. Erməni işğalları nəticəsində Dağlıq Qarabağ ərazisində 50 minədək azərbaycanlının yaşadığı 2 şəhər, 1 qəsəbə, 53 kənd tutuldu. Dağlıq Qarabağdan kənarda aparılan işğallarla birlikdə 890 şəhər, kənd və qəsəbə ermənilərin əlinə keçdi. Belə bir ağır zamanda qanında, canında milli qeyrət qanı daşıyan gənclərimiz sılaha sarılaraq vətənin müdafiəsinə qalxdılar.
Belə silaha sarılanlardan biri də əbədi şəhidlik zirvəsinə yüksələn şəhidimiz Bayramov İlyas İsa oğlu oldu. O, 1959-cu il yanvar ayının 23-də Zəngəzur mahalının Qafan şəhərinin Şəhərcik kəndində anadan olmuşdur. Hələ İlyas kiçik olduğu vaxtlarda atası erməni fitnələrinə tab gətirə bilmədiyindən ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçməyə məcbur olmuşdur. İlyasın atası Xırdalan şəhərində məskunlaşmışdır. İlyas orta təhsilini 1966 - 1975 illərdə Xırdalan şəhəri 1 saylı tam orta məktəbdə almışdır. Sənədlərini texniki peşə məktəbinə verməklə sürücülük peşəsinə yiyələnmişdi. Əmək fəaliyyətinə Bayramov DİN-də sürücü işləməklə başlamışdır. Daha sonra İlyas həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış və o, 1978-ci ildə Sovetlər Biriliyinin ən ağır vaxtlarında Rusiyanın Murmansk Oblaz Terski rayon Poz Kackarayc 418 saylı hərbi hissədə, yəni Ağdəniz sahillərində rabitəçi kimi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Vətənə dönən İlyas Abşeronda quşçuluq fabrikində slesar, bir müddət sonra isə FHN-də yanğın söndürmə birqadasında işləməyə başlamışdır. O vaxtlar İlyas ailəli idi və iki qız övladı vardı.
1994-cü ildə mənfur düşmənlərin Qarabağ ərazisinə basqını hər bir vətandaş kimi İlyası da narahat edirdi. Ermənilərin azğınlığı ilə hələ kiçik yaşlarında üzləşən İlyas onların nə qədər qəddar və amansız bir millət olduğunu yaxşı bilirdi. Hər gün işğal olunan ərazilərin adını eşidəndə dünya sanki başına uçurdu. Ailəli olmasına baxmayaraq könüllü şəkildə dəfələrlə hərbi komissarlığa müraciət etmiş və müharibəyə getmək istədiyini bildirmişdir. Gözlənilməyən bir gündə İlyasa hərbi komisarlıqdan çağırış gəlmiş və İlyas Vətənin müdafiəsinə yollanmışdır. İlyas 1993-cü ilin 13 sentyabrda cəbhəyə göndərilmişdir.
Bayramov İlyasın döyüş yolu Murovdag silsiləsindən başlayıb. Daşkəsən, Hacıkənd, Ağdərə, Borur kənd, Qanlı kəndləri və daha 12 kəndin alınmasında şücaət göstərmişdir. Kəlbəcərdə Kəlbəcər tuneli adlanan ərazidə gedən qanlı döyüşlərdə Bayramov İlyas və onun silah yoldaşları böyük mübarizə aparmışdılar. Kəlbəcər tunelinin alınmasında 65 nəfər düşmənə qarşı mübarizə aparmış və bu döyüşdə mühasirəyə düşürlər. Hətta əlavə köməkçi qüvvəsi tələb edilsə də, onların köməyinə gələn olmamışdır. Bu döyüşlərdə yaralanan Bayramov İlyas mübarizədən əl çəkmir, Kəlbəcərin Vənd kəndində gedən döyüşlərdə yüzdən çox düşmənin canlı ordusunun darmadağın edilməsində xüsusi qəhrəmanlıq nümayiş etdirmişdir. Silah və döyüşçü qıtlığı yaşayan İlyas və yoldaşları mühasirədən çıxmaq üçün geri cəkilirlər. Bu zaman düşmən ordusu şiddətini artıraraq Yeddi qardaş adlanan dağlıq ərazidə döyüşləri davam etdirir. Məğlub edildiyini anlayan düşmən hiyləyə əl ataraq ağır arteriyalarla dağ zirvəsində qarları vuraraq qar uçqunu yaratdılar. Bunun nəticəsində ağır güllə və qəlpə yarası alan İlyas və daha 56 döyüş yoldaşları qar uçqunu altında qalaraq 1994-cü ilin yanvar ayının 3-də Şəhidlik zirvəsinə ucalırlar. İlyasın Hacıkənd hərbi komisarlığından başlayan bu şərəfli yolu Murovun Yeddi qardaş dağlarında şəhidlik zirvəsinə yüksəlməsilə nəticələndi.
Şəhid İlyas İsa oğlu Bayramov döyüşlərdə xüsüsi qəhrəmanlıq və sücaətlər göstərmişdir. Bakıda Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. İki qız övladı Vətənə əmanət qaldı.
Şəhid Bayramov İlyasın qızı Lalə xanımla təsadüfən tanış olduq. Lalə xanım atasını göz yaşları ilə anaraq dedi:
-Atasız böyümək çox ağır dərddir. Onun yoxluğu hər anımızda görünür, hər anımızda özünü biruzə verir. Torpağını, Vətənini sevən qeyrətli bir oğul idi. Babamın 6 oğlu vardı, babam deyərdi ki, 5 oğlum bir yana, İlyas isə bir yana. Həddindən artıq mehriban, cana yaxın bir insan idi. Ailəsini, qızlarını canından çox sevərdi. Torpaqlarımızın işğalını ürək ağrısı ilə qarşılayardı. Hər dəfə də göz yaşlarını gizlədə bilməzdi. Ürəyi vətən torpağı ilə döyünərdi. Elə Vətən üçün də şəhid oldu.
Mənim atam igid idi, heç zaman heç nədən qorxmazdı. Eləcə arzulayırdı ki, Qarabağ azad olunsun. Atamın arzusu gerçək oldu. Atam şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Atamla xəyallarım çox idi. İnana bilmirəm ki, o, şəhid olub. Elə bilirəm qapı döyüləcək və o, gələcək. Hələ də o hiss məndə var. Amma olmur... Atamla yalnız Cənnətdə görüşəcəm. Mən əvvəldən atamla fəxr edirdim. İndi də qat-qat artıq fəxr edirəm. Şəhidlik hər insana qismət olmur. Atamın 3 arzusu var idi. Ya qazi, ya şəhid, ya da qalib olmaq. Atam həm qalib oldu həm də şəhid.
Atam şəhid olandan sonra yaşadığımız Muşfiqabad qəsəbəsində onun adını daşıyan xeyir-şər evi tikildi. Təbii ki, bu xeyir-şər evinin tikilmsində bizim qonşularımız bizə dəstək oldular. Hazırda həmin yer bərbad bir haldadır. Təmirə böyük ehtiyacı var. Lakin bizim elə bir maddi durumumuz yoxdur ki, həmin yeri təmir elətdirək. Əslində mənim ən böyük arzum həmin xeyir-şər evini təmir elətdirmək və qarşısında isə atamın xatirə lövhəsini vurdurmaqdır. Mən bunu çox istəyərdim. Lakin bunun üçün maddi dəstəyə ehtiyacım var. Əgər belə bir işdə mənə yardım edən olsaydı, mən əvvəlcədən ona minnətdar olardım.
Bəli, şəhid qızı Lalənin ən böyük arzusu atasının adını daşıyan xeyir-şər evini təmir elətdirmək və atasının xatirəsini əbədiləşdirməkdir. Lalə xanım deyir ki, atam şəhid olan gündən bu günə kimi bizim qapımızı heç bir idarə rəhbəri, dövlət məmuru döyməyib. Heç bir kəsdən nə maddi, nə də mənəvi dəstək almamışıq.
Maraqlıdır, qəsəbənin icra nümayəndəsi, icra hakimiyyətinin əməkdaşları və bir çox əlaqədar təşkilatlar bu şəhiddən xəbərsizdirlər ki, onun adını daşıyan xeyir-şər evini təmir elətdirməsin?! Hər halda bu barədə qarşı tərəfin fikirlərini bilmək də maraqlı olardı.
Şəhidlər bizim baş tacımızdır, istər Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi olsun, istərsə də, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhid. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eyləsin.
Belə silaha sarılanlardan biri də əbədi şəhidlik zirvəsinə yüksələn şəhidimiz Bayramov İlyas İsa oğlu oldu. O, 1959-cu il yanvar ayının 23-də Zəngəzur mahalının Qafan şəhərinin Şəhərcik kəndində anadan olmuşdur. Hələ İlyas kiçik olduğu vaxtlarda atası erməni fitnələrinə tab gətirə bilmədiyindən ailəsi ilə birlikdə Bakı şəhərinə köçməyə məcbur olmuşdur. İlyasın atası Xırdalan şəhərində məskunlaşmışdır. İlyas orta təhsilini 1966 - 1975 illərdə Xırdalan şəhəri 1 saylı tam orta məktəbdə almışdır. Sənədlərini texniki peşə məktəbinə verməklə sürücülük peşəsinə yiyələnmişdi. Əmək fəaliyyətinə Bayramov DİN-də sürücü işləməklə başlamışdır. Daha sonra İlyas həqiqi hərbi xidmətə çağırılmış və o, 1978-ci ildə Sovetlər Biriliyinin ən ağır vaxtlarında Rusiyanın Murmansk Oblaz Terski rayon Poz Kackarayc 418 saylı hərbi hissədə, yəni Ağdəniz sahillərində rabitəçi kimi xidmət etmişdir. Hərbi xidmətini başa vurduqdan sonra Vətənə dönən İlyas Abşeronda quşçuluq fabrikində slesar, bir müddət sonra isə FHN-də yanğın söndürmə birqadasında işləməyə başlamışdır. O vaxtlar İlyas ailəli idi və iki qız övladı vardı.
1994-cü ildə mənfur düşmənlərin Qarabağ ərazisinə basqını hər bir vətandaş kimi İlyası da narahat edirdi. Ermənilərin azğınlığı ilə hələ kiçik yaşlarında üzləşən İlyas onların nə qədər qəddar və amansız bir millət olduğunu yaxşı bilirdi. Hər gün işğal olunan ərazilərin adını eşidəndə dünya sanki başına uçurdu. Ailəli olmasına baxmayaraq könüllü şəkildə dəfələrlə hərbi komissarlığa müraciət etmiş və müharibəyə getmək istədiyini bildirmişdir. Gözlənilməyən bir gündə İlyasa hərbi komisarlıqdan çağırış gəlmiş və İlyas Vətənin müdafiəsinə yollanmışdır. İlyas 1993-cü ilin 13 sentyabrda cəbhəyə göndərilmişdir.
Bayramov İlyasın döyüş yolu Murovdag silsiləsindən başlayıb. Daşkəsən, Hacıkənd, Ağdərə, Borur kənd, Qanlı kəndləri və daha 12 kəndin alınmasında şücaət göstərmişdir. Kəlbəcərdə Kəlbəcər tuneli adlanan ərazidə gedən qanlı döyüşlərdə Bayramov İlyas və onun silah yoldaşları böyük mübarizə aparmışdılar. Kəlbəcər tunelinin alınmasında 65 nəfər düşmənə qarşı mübarizə aparmış və bu döyüşdə mühasirəyə düşürlər. Hətta əlavə köməkçi qüvvəsi tələb edilsə də, onların köməyinə gələn olmamışdır. Bu döyüşlərdə yaralanan Bayramov İlyas mübarizədən əl çəkmir, Kəlbəcərin Vənd kəndində gedən döyüşlərdə yüzdən çox düşmənin canlı ordusunun darmadağın edilməsində xüsusi qəhrəmanlıq nümayiş etdirmişdir. Silah və döyüşçü qıtlığı yaşayan İlyas və yoldaşları mühasirədən çıxmaq üçün geri cəkilirlər. Bu zaman düşmən ordusu şiddətini artıraraq Yeddi qardaş adlanan dağlıq ərazidə döyüşləri davam etdirir. Məğlub edildiyini anlayan düşmən hiyləyə əl ataraq ağır arteriyalarla dağ zirvəsində qarları vuraraq qar uçqunu yaratdılar. Bunun nəticəsində ağır güllə və qəlpə yarası alan İlyas və daha 56 döyüş yoldaşları qar uçqunu altında qalaraq 1994-cü ilin yanvar ayının 3-də Şəhidlik zirvəsinə ucalırlar. İlyasın Hacıkənd hərbi komisarlığından başlayan bu şərəfli yolu Murovun Yeddi qardaş dağlarında şəhidlik zirvəsinə yüksəlməsilə nəticələndi.
Şəhid İlyas İsa oğlu Bayramov döyüşlərdə xüsüsi qəhrəmanlıq və sücaətlər göstərmişdir. Bakıda Şəhidlər Xiyabanında dəfn edilmişdir. İki qız övladı Vətənə əmanət qaldı.
Şəhid Bayramov İlyasın qızı Lalə xanımla təsadüfən tanış olduq. Lalə xanım atasını göz yaşları ilə anaraq dedi:
-Atasız böyümək çox ağır dərddir. Onun yoxluğu hər anımızda görünür, hər anımızda özünü biruzə verir. Torpağını, Vətənini sevən qeyrətli bir oğul idi. Babamın 6 oğlu vardı, babam deyərdi ki, 5 oğlum bir yana, İlyas isə bir yana. Həddindən artıq mehriban, cana yaxın bir insan idi. Ailəsini, qızlarını canından çox sevərdi. Torpaqlarımızın işğalını ürək ağrısı ilə qarşılayardı. Hər dəfə də göz yaşlarını gizlədə bilməzdi. Ürəyi vətən torpağı ilə döyünərdi. Elə Vətən üçün də şəhid oldu.
Mənim atam igid idi, heç zaman heç nədən qorxmazdı. Eləcə arzulayırdı ki, Qarabağ azad olunsun. Atamın arzusu gerçək oldu. Atam şəhidlik zirvəsinə ucaldı. Atamla xəyallarım çox idi. İnana bilmirəm ki, o, şəhid olub. Elə bilirəm qapı döyüləcək və o, gələcək. Hələ də o hiss məndə var. Amma olmur... Atamla yalnız Cənnətdə görüşəcəm. Mən əvvəldən atamla fəxr edirdim. İndi də qat-qat artıq fəxr edirəm. Şəhidlik hər insana qismət olmur. Atamın 3 arzusu var idi. Ya qazi, ya şəhid, ya da qalib olmaq. Atam həm qalib oldu həm də şəhid.
Atam şəhid olandan sonra yaşadığımız Muşfiqabad qəsəbəsində onun adını daşıyan xeyir-şər evi tikildi. Təbii ki, bu xeyir-şər evinin tikilmsində bizim qonşularımız bizə dəstək oldular. Hazırda həmin yer bərbad bir haldadır. Təmirə böyük ehtiyacı var. Lakin bizim elə bir maddi durumumuz yoxdur ki, həmin yeri təmir elətdirək. Əslində mənim ən böyük arzum həmin xeyir-şər evini təmir elətdirmək və qarşısında isə atamın xatirə lövhəsini vurdurmaqdır. Mən bunu çox istəyərdim. Lakin bunun üçün maddi dəstəyə ehtiyacım var. Əgər belə bir işdə mənə yardım edən olsaydı, mən əvvəlcədən ona minnətdar olardım.
Bəli, şəhid qızı Lalənin ən böyük arzusu atasının adını daşıyan xeyir-şər evini təmir elətdirmək və atasının xatirəsini əbədiləşdirməkdir. Lalə xanım deyir ki, atam şəhid olan gündən bu günə kimi bizim qapımızı heç bir idarə rəhbəri, dövlət məmuru döyməyib. Heç bir kəsdən nə maddi, nə də mənəvi dəstək almamışıq.
Maraqlıdır, qəsəbənin icra nümayəndəsi, icra hakimiyyətinin əməkdaşları və bir çox əlaqədar təşkilatlar bu şəhiddən xəbərsizdirlər ki, onun adını daşıyan xeyir-şər evini təmir elətdirməsin?! Hər halda bu barədə qarşı tərəfin fikirlərini bilmək də maraqlı olardı.
Şəhidlər bizim baş tacımızdır, istər Birinci Qarabağ müharibəsi şəhidi olsun, istərsə də, İkinci Qarabağ müharibəsi şəhid. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eyləsin.
AY MEDİA COMPANY
