"Onsuz da öləcəyəm, siz sadəcə, bunu tezləşdirirsiniz". Bu sözlər edama məhkum olan Sokratın son sözləri idi... Tarixin xoşbəxt, həyatın isə bədbəxt insanlarından olan yunan filosofu Sokrat açıqsözlü və kobudluğu sayəsində özünə çoxlu düşmən qazanmışdı. Xüsusən, varlılar onu heç sevmirdilər. O, da sofistləri heç sevmirdi...
Afinada dünyaya göz açan bu filosofun atası Safroniks daşyonan, anası Fenareta isə mamaça imiş. Sokrat həlim, amma öz düşüncələrini qətiyyətlə müdafiə edən birisi olub. Gəncliyində orduda xidmət etmiş, Olimpiya oyunlarında yumruq döyüşlərinin iştirakçısı olmuşdu. Haqqında saysız-hesabsız əsərlər yazılmışdır. Fikirlərini şifahi şəkildə yayırmış.
O, məktəbi bitirəndən sonra daş yonmaqla atasının yolunun davamçısı olub. Filosofun fikrincə, o, anasının da sənətini davam etdirirdi. Fenaretanın mamaça olmağından danışan Sokrat deyirdi ki, o da anasının peşəsinə oxşar işlə məşğuldur. Sadəcə, anası adamlara, o isə fikirlərə doğulmaqda kömək edir.
Sokrat ailəli idi, uşaqları vardı. O, zahiri cəhətdən çox görkəmsiz və kobud biri idi. Ömrü boyu ailəsi ilə yoxsul həyat sürmüşdü. Buna görə də arvadı ilə tez-tez dava-dalaşları olurdu.
Geyimi kimi həyat tərzi də çox sadə olan filosof günlərini afinalılar, xüsusilə dostlarından və pərəstişkarlarından ibarət məclislərdə keçirərdi. Bu məclislər sayəsində təlimlərini yayırdı.
Deyilənlərə görə, günlərin birində dahi filosofa vəhy gəlir. İçindən gələn bir səs ona deyir ki, insan öz könül dünyasını təmizləməklə, özünü dərk edib Allaha yaxınlaşa bilər. O gündən etibarən Allahı axtarmağa başlayan filosof, nəhayət, bir gün bu əhvalatı arvadına danışır. Lakin arvadı əvvəl onun dediklərinə inanmır. Düşünür ki, yəqin, başına hava gəlib. Amma sonra Sokrat bu barədə camaata danışacağını deyəndə arvadı belə deyir: "Sən bunu etməməlisən. İş-gücünü buraxıb camaata ağılmı öyrədəcəksən? Onlardan sənə heç bir fayda gəlməz. Bizə yazığın gəlsin. Mənə və uşaqlara zülm eləmək istəyirsən? Sənsiz də müəllimlər çoxdu". Amma Sokrat arvad sözünə qulaq asan kişilərdən deyildi. Xanımının sözləri onun israrını daha da artırır. Axırda bir gün meydana çıxıb bütün bunları camaata danışır. İnsanlar arasında təbliğat aparmağa başlayır. Onlar isə onu dəli sanıb heç bir məhəl qoymurlar.
Sofistləri heç sevməyən Sokrat onları belə təqdim edirdi: "Qadın gözəlliyi dəyərdir. Onu satana əxlaqsız deyirlər. Elm də dəyərdir. Onu satana isə sofist deyirlər". Bu sözlər onun sonralar elə sofistlərin sayəsində edama məhkum edilməsinə səbəb olub. Onu gəncləri pozmaqda günahlandıraraq edam ediblər. Əsas ittihamçı Anit adlı demokrat olub. Platon onun çıxışını mühafizə edib. Ölümə məhkum edilən Sokrat özünü kişi kimi aparıb. Dostları qaçmaq təklif etsələr də, bunu qəbul etməyib. Ölümdən öncə keçirilən məhkəmədə belə, o, özünü müdafiə etməyə çalışmayıb. Hətta məhkəmədə son söz əvəzi: "Mən onsuz da bir gün o dünyaya gedəcəyəm, siz sadəcə bunu tezləşdirirsiniz. Mən əgər bir də dünyaya gəlsəm, yenə də eynən bu cür davranardım", - deyir. Sokrat o dövr üçün ən məşhur ölüm cəzalarından birinə məhkum edilir. Onun bədəninə iynə ilə zəhər vururlar. Lakin o, ölümqabağı çox deyib-güldüyündən "həkimlər" xüsusilə onun üçün normadan artıq zəhər hazırlamaq məcburiyyətində qalırlar. Sokratın ölümqabağı son sözü bu olub: "Asklepi üçün bir xoruz qurban kəsməyi unutmayın". Asklepi qədim yunanlarda müalicə allahı sayılırdı. Elə zəhər də Asklepinin yardımı ilə icad edilib. Ona görə bir qurban kəsməyə dəyərdi...
Afinada dünyaya göz açan bu filosofun atası Safroniks daşyonan, anası Fenareta isə mamaça imiş. Sokrat həlim, amma öz düşüncələrini qətiyyətlə müdafiə edən birisi olub. Gəncliyində orduda xidmət etmiş, Olimpiya oyunlarında yumruq döyüşlərinin iştirakçısı olmuşdu. Haqqında saysız-hesabsız əsərlər yazılmışdır. Fikirlərini şifahi şəkildə yayırmış.
O, məktəbi bitirəndən sonra daş yonmaqla atasının yolunun davamçısı olub. Filosofun fikrincə, o, anasının da sənətini davam etdirirdi. Fenaretanın mamaça olmağından danışan Sokrat deyirdi ki, o da anasının peşəsinə oxşar işlə məşğuldur. Sadəcə, anası adamlara, o isə fikirlərə doğulmaqda kömək edir.
Sokrat ailəli idi, uşaqları vardı. O, zahiri cəhətdən çox görkəmsiz və kobud biri idi. Ömrü boyu ailəsi ilə yoxsul həyat sürmüşdü. Buna görə də arvadı ilə tez-tez dava-dalaşları olurdu.
Geyimi kimi həyat tərzi də çox sadə olan filosof günlərini afinalılar, xüsusilə dostlarından və pərəstişkarlarından ibarət məclislərdə keçirərdi. Bu məclislər sayəsində təlimlərini yayırdı.
Deyilənlərə görə, günlərin birində dahi filosofa vəhy gəlir. İçindən gələn bir səs ona deyir ki, insan öz könül dünyasını təmizləməklə, özünü dərk edib Allaha yaxınlaşa bilər. O gündən etibarən Allahı axtarmağa başlayan filosof, nəhayət, bir gün bu əhvalatı arvadına danışır. Lakin arvadı əvvəl onun dediklərinə inanmır. Düşünür ki, yəqin, başına hava gəlib. Amma sonra Sokrat bu barədə camaata danışacağını deyəndə arvadı belə deyir: "Sən bunu etməməlisən. İş-gücünü buraxıb camaata ağılmı öyrədəcəksən? Onlardan sənə heç bir fayda gəlməz. Bizə yazığın gəlsin. Mənə və uşaqlara zülm eləmək istəyirsən? Sənsiz də müəllimlər çoxdu". Amma Sokrat arvad sözünə qulaq asan kişilərdən deyildi. Xanımının sözləri onun israrını daha da artırır. Axırda bir gün meydana çıxıb bütün bunları camaata danışır. İnsanlar arasında təbliğat aparmağa başlayır. Onlar isə onu dəli sanıb heç bir məhəl qoymurlar.
Sofistləri heç sevməyən Sokrat onları belə təqdim edirdi: "Qadın gözəlliyi dəyərdir. Onu satana əxlaqsız deyirlər. Elm də dəyərdir. Onu satana isə sofist deyirlər". Bu sözlər onun sonralar elə sofistlərin sayəsində edama məhkum edilməsinə səbəb olub. Onu gəncləri pozmaqda günahlandıraraq edam ediblər. Əsas ittihamçı Anit adlı demokrat olub. Platon onun çıxışını mühafizə edib. Ölümə məhkum edilən Sokrat özünü kişi kimi aparıb. Dostları qaçmaq təklif etsələr də, bunu qəbul etməyib. Ölümdən öncə keçirilən məhkəmədə belə, o, özünü müdafiə etməyə çalışmayıb. Hətta məhkəmədə son söz əvəzi: "Mən onsuz da bir gün o dünyaya gedəcəyəm, siz sadəcə bunu tezləşdirirsiniz. Mən əgər bir də dünyaya gəlsəm, yenə də eynən bu cür davranardım", - deyir. Sokrat o dövr üçün ən məşhur ölüm cəzalarından birinə məhkum edilir. Onun bədəninə iynə ilə zəhər vururlar. Lakin o, ölümqabağı çox deyib-güldüyündən "həkimlər" xüsusilə onun üçün normadan artıq zəhər hazırlamaq məcburiyyətində qalırlar. Sokratın ölümqabağı son sözü bu olub: "Asklepi üçün bir xoruz qurban kəsməyi unutmayın". Asklepi qədim yunanlarda müalicə allahı sayılırdı. Elə zəhər də Asklepinin yardımı ilə icad edilib. Ona görə bir qurban kəsməyə dəyərdi...
