Bizim cəmiyyət klounu sevir, amma klounu sənətkar hesab etmir. Küçədə, məclisdə, sosial həyatda özünü həddindən artıq göstərən, hər şeyə lağ edən, ciddi görünməyən adama çox vaxt yüngül adam kimi baxırıq. Amma iş səhnəyə gələndə nədənsə eyni adamdan hoppanmağı, qışqırmağı, əl-qol atmağı, tamaşaçıya özünü göstərməyi tələb edirik.

Sanki səhnədə sənətkar yox, animator olmalıdır.

182 santimetr boyunda, 115 kiloqram çəkidə bir adam səhnəyə çıxıb nə etsin? Hər mahnının arasında hoppanıb-düşsün? Özünü ora-bura atsın? Səsinin, nəfəsinin, musiqinin, sözün, ifanın yerinə akrobatika nümayiş etdirsin?

Mən müğənniyəm. Mənim işim oxumaqdır.

Əgər məndən səhnədə şou tələb olunursa, şou göstərən ayrıca insanlar var. Amma sənətkarın dəyəri onun nə qədər tullana bilməsi ilə ölçülürsə, onda biz sənət ilə əyləncəni çoxdan bir-birinə qarışdırmışıq.

Ən acınacaqlısı isə budur ki, bu tələbi bazar formalaşdırır. Toya müğənni seçərkən çox vaxt “necə oxuyur?” sualından əvvəl “necə şou göstərir?” sualı gəlir. Xüsusilə də, gənc nəsildə sosial şəbəkələrin, qısa videoların və sürətli istehlak mədəniyyətinin yaratdığı musiqi zövqü səhnəyə də öz tələblərini diktə edir.

Müğənnidən səs yox, hərəkət istəyirlər.

Repertuar yox, effekt istəyirlər.

Sənət yox, görüntü istəyirlər.

Şəxsiyyət yox, obraz istəyirlər.

Və sənətkar bütün bunlara uyğunlaşmayanda deyirlər: “Bunun şousu yoxdur.”

Bəlkə də problem sənətkarda deyil.

Bəlkə problem bizim sənətdən nə gözlədiyimizdədir.

Çünki sənətkarın səhnədə özünü aparması da onun şəxsiyyətinin bir hissəsidir. Hər sənətçinin öz təbiəti, öz çəkisi, öz xarizması var. Kimisi oynaqdır, kimisi ciddi. Kimisi səhnəni rəqslə doldurur, kimisi bir mikrofon qarşısında dayanıb yalnız səsi ilə minlərlə insanı susdura bilir.

Amma biz ikinci tip sənətkarı getdikcə daha az qiymətləndiririk.

Sakit dayanan sənətkarı “soyuq”, ağır davrananı “özündən razı”, hoppanmayanı “şousuz”, özünü hər saniyə nümayiş etdirməyəni isə “toy müğənnisi deyil” hesab edirik.

Halbuki əsl sənətkarın səhnədə çəkisi onun bədən çəkisi deyil, sənətinin çəkisidir.

Mən klounluğa qarşı deyiləm. Kloun da öz yerində gözəl sənətdir. Əyləncə də lazımdır, şou da. Amma hər sənətçini eyni qəlibə salmaq olmaz.

Əgər sənətkarın bütün yaradıcılığı bir neçə saniyəlik “hoppanıb-düşmək”lə ölçülürsə, deməli biz sənəti yox, tamaşaçını əyləndirmək yarışını qiymətləndiririk.

Və sonra da təəccüblənirik ki, niyə ciddi sənət azalır.

Ciddi sənət ona görə azalır ki, ciddi sənətkara bazarda yer vermirlər.

Şəxsiyyətli sənətkar öz şəxsiyyətindən güzəştə getmək istəməyəndə ona deyirlər: “Toylara çıxmaq istəyirsənsə, camaat nə istəyir onu etməlisən.”

Bəs camaat nə istəyir?

Camaatın istədiyi hər şey sənətdirmi?

Əgər çoxluq bir şeyi istəyirsə, o şey avtomatik olaraq keyfiyyətli olurmu?

Məncə, yox.

Çünki tarixdə çoxluğun zövqü ilə sənətin səviyyəsi həmişə eyni olmayıb.

Sənətkarın işi yalnız camaatın arzusunu yerinə yetirmək deyil. Sənətkar həm də camaatın zövqünü yüksəltməlidir.

Əgər sənətçi hər dəfə tamaşaçının ən aşağı zövqünə uyğunlaşırsa, bir müddət sonra tamaşaçıdan daha yüksək zövq gözləmək də mümkün deyil.

Bu gün sənətkara “bir az hoppan”, sabah “bir az qışqır”, o biri gün “bir az da özünü göstər” deyirik.

Sonra bir gün dönüb deyirik:

“Niyə bizim səhnədə əvvəlki sənət yoxdur?”

Çünki sənətkara sənət üçün meydan verməmişik.

Onu bazarın istəyinə uyğunlaşdırmışıq.

Onu şəxsiyyətindən yox, reaksiyasından qiymətləndirmişik.

Onun səsini yox, səhnədəki hərəkətini saymışıq.

Mən isə düşünürəm ki, sənətkarın ən böyük sərvəti onun şəxsiyyətidir.

Şəxsiyyətini qoruyaraq səhnədə qalmaq çətindir. Amma bəlkə də əsl sənət elə budur.

Çünki hər kəs camaatın istədiyi kimi ola bilər.

Amma özün olaraq qalmaq — xüsusilə də sənətin bazara çevrildiyi bir dövrdə — böyük cəsarət tələb edir.

Vəssalam.

Fərid Əmiraslanov
"AYMEDİACOMPANY.AZ" mədəniyyət işləri üzrə direktor müavini